NASA Marsga parvozni taqlid qiluvchi tajribani yakunladi
31-oktabr kuni NASA CHAPEA Mission 2 missiyasining toʻrt ishtirokchisi Mars Dune Alpha modulidan chiqdi: ular bungacha germetik modulda 378 kun yashadi. Marsga parvoz yer sharoitida taqlid qilingan, shu sababli ekipaj Yerning tortishish kuchi va atmosfera himoyasi ostida boʻlgan.
31-oktabr kuni NASAning CHAPEA dasturi doirasidagi ikkinchi missiya — Marsning boʻlajak tadqiqotchilari hayotining ayrim sharoitlarini takrorlovchi tajriba — yakunlandi. Toʻrt ishtirokchi 378 kunlik izolyatsiyadan soʻng Mars Dune Alpha modulini tark etdi.
Tajriba 2025-yil 19-oktabrda Xyustondagi Jonson kosmik markazida boshlandi. Shu vaqt davomida Ross Elder, Ellen Ellis, Matthew Montgomery va James Spicer maydoni qariyb 158 kvadrat metr boʻlgan, 3D-printerda chop etilgan modulda yashadi va ishladi. Modul ichida shaxsiy xonalar, oshxona, tibbiy hudud, ish joylari, trenajyorlar hamda oʻsimlik yetishtirish uskunalari joylashtirilgan edi.
Ekipajning kundalik hayoti haqiqiy ekspeditsiya jadvalini eslatardi. Ishtirokchilar uskunalarga xizmat koʻrsatdi, robotlarni boshqardi, jismoniy mashqlar bilan shugʻullandi va mahsulotlar, jumladan pomidor hamda qalampir yetishtirdi. Shuningdek, ular Mars yuzasiga chiqishlarni ham taqlid qildi.
Asosiy sinovlardan biri tashqi jamoa bilan aloqa boʻldi. Xabarlar bir tomonga 22 daqiqagacha boʻlgan sunʼiy kechikish bilan uzatildi, shu bois javobni kutish qariyb 44 daqiqa davom etishi mumkin edi. Bu ishtirokchilarni koʻproq qarorlarni mustaqil ravishda qabul qilishga majbur qildi.
May oyida sharoitlar yanada murakkablashtirildi: ekipaj qariyb ikki hafta davomida boshqaruv markazi bilan aloqasiz qoldi. Ishni oldindan tayyorlangan tartib-qoidalar asosida davom ettirishga, yuzaga kelgan muammolarni baza ichida mavjud resurslar yordamida hal qilishga toʻgʻri keldi.
NASA uzoq davom etadigan izolyatsiya, cheklangan zaxiralar va texnik nosozliklar kichik jamoaning salomatligi, ruhiy holati va ish qobiliyatiga qanday taʼsir qilishini oʻrganmoqda. Toʻplangan maʼlumotlar kelajakdagi ekspeditsiyalarni rejalashtirish, yashash modullarini loyihalash va odamlarga Yerdan uzoqda qanday yordam kerak boʻlishini aniqlashga yordam beradi.
Shu bilan birga, CHAPEA asosan turmush va tashkiliy qiyinchiliklarni qayta yaratadi. Ishtirokchilar Yerning tortishish kuchi va atmosfera himoyasi ostida qoldi — tajribada Marsdagi pasaygan tortishish kuchi va kosmik radiatsiya taʼsiri modellashtirilmadi.
CHAPEAning birinchi missiyasi 2024-yil iyulida yakunlangan va u ham 378 kun davom etgan. NASA yer sharoitidagi tadqiqotlarning keyingi bosqichini 2027-yil avgustidan oldin boshlashni rejalashtirmoqda. Yangi tajriba HERA va CHAPEA dasturlari elementlarini birlashtiradi: bitta modul kosmik kemani, ikkinchisi esa Oy yoki Mars yuzasidagi bazani taqlid qiladi.
Yana oʻqing
